Η Εικόνα της Κρίσης και η Κρίση της Εικόνας: Κίνδυνοι, Προβληματισμοί και Προσδοκίες για την Επαύριον

Αξιότιμε κ. Υπουργέ, αξιότιμε κ. Γενικέ Γραμματέα, αξιότιμη κυρία πρόεδρε της ΕΣΗΕ αξιότιμε κ. Πρύτανη, αξιότιμε κ. Κοσμήτορα, αξιότιμε κ. Πρόεδρε του Τμήματος Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών, αξιότιμοι συνάδελφοι, αγαπητοί φοιτητές. Κυρίες και κύριοι.

Θέλω να σας καλωσορίσω στο όγδοο συνέδριο του Εργαστηρίου Στρατηγικής Επικοινωνίας και Μέσων Ενημέρωσης με θέμα «Η Εικόνα της Ελλάδος την Επαύριο της Κρίσης: Νέες Προκλήσεις – Καινοτόμες Λύσεις». Πριν ξεκινήσω την καθαυτή ομιλία μου θέλω να παρουσιάσω τον θεσμό που οργανώνει το συνέδριο.
Το Εργαστήριο Στρατηγικής Επικοινωνίας και Μέσων Ενημέρωσης είναι ένα από τα δέκα εργαστήρια του Τμήματος Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών. Ένας από τους δέκα πυρήνες παραγωγής και διάχυσης επιστημονικής γνώσης που υπηρετούν ο καθένας με διαφορετικό τρόπο και από διαφορετικό επιστημονικό πεδίο τον ευρύτερο στόχο, το όραμα του Τμήματος μας για μία ουσιαστική συνεισφορά στην επιστημονική γνώση. Για μία ουσιαστική συνεισφορά στην Ελληνική κοινωνία. Ξεκίνησε το 2012 ως μία άτυπη ερευνητική δομή την «Ομάδας Έρευνας: Ρητορική Επικοινωνία και Πειθώ» και τρία χρόνια αργότερα τον Ιούλιο 2015 πήρε την παρούσα θεσμική μορφή και τίτλο.
Η επικοινωνία, τα μέσα ενημέρωσης, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης οι διαδικασίες πειθούς, η πολιτιστική διπλωματία αποτελούν βασική παράμετρο στο σύγχρονο διεθνές οικονομικό και πολιτικό περιβάλλον. Ένας από τους στόχους του Τμήματος Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς είναι η ενσωμάτωση του κεκτημένου του επιστημονικού πεδίου της Επικοινωνίας και των Μέσων στις Διεθνείς Σπουδές. epaurion2
Στόχος μας είναι να συνεισφέρουμε στην γεφύρωση του κενού ανάμεσα στα επιστημονικά πεδία των Διεθνών Σχέσεων και της Επικοινωνίας και των Μέσων Ενημέρωσης καθώς και στην ανάπτυξη του διεπιστημονικού πεδίου της Διεθνούς Πολιτικής Επικοινωνίας. Στόχος μας μέσω της συστηματικής διάχυσης αναλυτικών εργαλείων στα πεδία της ρητορικής κριτικής, της ανάλυσης προπαγάνδας και της εφαρμοσμένης στρατηγικής επικοινωνίας είναι να προσφέρουμε στην κοινωνία πολιτών τα μέσα για να αποδομεί προσπάθειες επικοινωνιακής χειραγώγησης. Στόχος μας είναι να συνεισφέρουμε στον συγκερασμό της έρευνας με την διδασκαλία και να δημιουργήσουμε μία ακαδημαϊκή θερμοκοιτίδα. Ένα περιβάλλον το οποίο θα μυεί όσους από τους φοιτητές μας το επιθυμούν στην έρευνα θα τους προσφέρει τα επιστημονικά εφόδια και τις πρώτες βασικές εμπειρίες για να τους προετοιμάσει για μία πορεία στην γνώση, στην έρευνα και στην προσφορά
Ελπίδας μας, τέλος, είναι να μπορέσουμε να έχουμε μία κάποια συνεισφορά, έστω και μικρή στην αποτελεσματικότερη διαχείριση της εικόνας της Ελλάδας.
Ξεκινήσαμε με ένα μικρό συνέδριο για τις στρατηγικές απολογίας τον Ιούλιο του 2012 και σήμερα 36 επιστημονικές δημοσιεύσεις και 140 παρουσιάσεις ερευνών σε διεθνή και εγχώρια επιστημονικά συνέδρια ξεκινάμε σήμερα το όγδοο συνέδριο μας. Θέλω να ευχαριστήσω τους τρεις κατά σειρά Προέδρους του τμήματος που παρότρυναν και παντοιοτρόπως υποστήριξαν την προσπάθεια αυτή μέσα στα χρόνια: τους καθηγητές Θανάση Πλατιά, Παναγιώτη Ήφαιστο και Αριστοτέλη Τζιαμπίρη καθώς και την Γενική Συνέλευση του τμήματος η οποία υπήρξε όλα αυτά τα χρόνια ακραία υποστηρικτική. Θέλω να ευχαριστήσω τον Πρύτανη Καθηγητή Άγγελο Κότιο και τον Κοσμήτορα καθηγητή Μιχάλη Σφακιανάκη για την πολύ ουσιαστική υποστήριξη τους και σε αυτό το συνέδριο. Θέλω να ευχαριστήσω την πρόεδρο της ΕΣΗΕΑ κυρία Μαρία Αντωνιάδου και το Μορφωτικό Ίδρυμα της ΕΣΗΕΑ για την ενεργό υποστήριξη αυτού του συνεδρίου. Θέλω να ευχαριστήσω τους ομιλητές για την συμμετοχή τους σε αυτό το συνέδριο. Και τέλος θέλω να ευχαριστήσω τους φοιτητές μας γιατί μας προφέρουν την δυνατότητα να ελπίζουμε για το μέλλον και τον λόγο για να συνεχίζουμε τον αγώνα.
Και κάπου εδώ τελειώνει η εισαγωγή στο συνέδριο και ξεκινάει η ομιλία μου με θέμα:
«Η Εικόνα της Κρίσης και η Κρίση της Εικόνας: Κίνδυνοι, Προβληματισμοί και Προσδοκίες για την Επαύριον»
Η προσωπική μου εμπλοκή με αυτό το θέμα είναι παλαιότερη του Εργαστηρίου στρατηγικής Επικοινωνίας. Μία δεκαετία πριν ανέλαβα να οργανώσω για την Ομάδα Έρευνας για την Ελληνική Πολιτική της Αγγλικής Εταιρείας Πολιτικής Επιστήμης, το GPSG, ένα συνέδριο με θέμα Εικόνες Κρατών, Στρατηγική Επικοινωνία, Ηπία Ισχύ και Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης. Ένα διήμερο επιστημονικό συνέδριο που έγινε υπό την αιγίδα και στους χώρους του Υπουργείο Εξωτερικών. Ξεκινήσαμε να μιλάμε για τις εικόνες των κρατών έχοντας στο μυαλό μας την εικόνα της Ελλάδας χωρίς να γνωρίζουμε ότι θεματική του συνεδρίου σε λίγο θα γινόταν επώδυνα και δυσάρεστα επίκαιρη. Μας πρόλαβαν τα γεγονότα του Δεκεμβρίου που εξελίχθηκαν εξαιτίας της δολοφονίας του παιδιού στα Εξάρχεια και η αυτονόητη αποδόμηση της εικόνας της χώρας. Το συνέδριο εκείνο έγινε στον απόηχο των γεγονότων του Δεκεμβρίου και πριν ξεσπάσει η μεγάλη οικονομική κρίση. Η επιστημονική ενασχόληση με το θέμα άρχισε να γίνεται ολοένα και περισσότερο στον ρυθμό των πρόδρομων φαινομένων της μεγάλης επερχόμενης κρίσης. Έκτοτε πέρασα μία δεκαετία μελετώντας τις επιμέρους του διαστάσεις της εικόνας των κρατών και της διαλεκτικής η οποία αναπτύσσεται ανάμεσα στην ενδοκρατική και την διακρατική πολιτική επικοινωνία. Εξετάζοντας ερευνώντας διδάσκοντας σε συνθήκες κρίσης το φαινόμενο της κρίσης.
Και η αλήθεια είναι ότι κουράστηκα από το συγκείμενο της κρίσης, ότι έχω ανάγκη να μιλήσω, να ασχοληθώ να ερευνήσω την επόμενη ημέρα. Και αυτή την ανάγκη πρωτίστως εκφράζει ο τίτλος του συνεδρίου: «Η Εικόνα της Ελλάδος την Επαύριον της Κρίσης: Νέες Προκλήσεις – Καινοτόμες Λύσεις».
Ξέρετε για τον τίτλο αυτό δέχτηκα κριτικές, πολλές κριτικές ακόμα και από πολύ κοντινούς μου ανθρώπους, και από συνεργάτες μου. Θεώρησαν ότι ο τίτλος προεξοφλεί κάτι που είναι στη καλλίτερη των περιπτώσεων στόχος. Κάποιοι με συμβούλευσαν να συνδέσω τα δύο μέρη του τίτλου με ένα ερωτηματικό.
Ένας καλός μου φίλος καθηγητής στην αλλοδαπή όταν είδε τον τίτλο με πήρε τηλέφωνο και μου έθεσε το ερώτημα απλά: «feelgood factor;» Ναι του απάντησα «feelgood factor» μετά από δέκα χρόνια το έχω, το έχουμε ανάγκη. Και για να μου αποδομήσει το «feelgood factor» και να αναδείξει την πλασματικότητα αυτής της αίσθησης, μία αίσθηση που πολύ καλά γνωρίζουμε ότι έχει πολιτικό αποτέλεσμα, απλά μου είπε το ανέκδοτο με τον Χότζα. Ξέρετε αυτό που κάποιον δεν τον χωράει το σπίτι του και ο Χότζας τον συμβουλεύει να βάλει μια σειρά από κατοικίδια ζώα μέσα και σιγά σιγά ένα ένα να τα βγάζει και να νοιώθει καλλίτερα από την βελτίωση των συνθηκών.
Ένας άλλο φίλος μου, ομότεχνος από το πεδίο της στρατηγικής επικοινωνίας απλά με ρώτησε εάν το συνέδριο γίνεται για να παρουσιαστούν τα ευρήματα μίας εκτεταμένης έρευνας ανάλυσης της εικόνας της Ελλάδας όπως έχει αυτή σχηματοποιηθεί στο μυαλό των κρίσιμων για εμάς ακροατηρίων. Μία έρευνα η οποία να μπορέσει να αποτελέσει τον οδικό χάρτη για να υποστηριχθεί ένας στρατηγικός σχεδιασμός για την ανάταξη της εικόνας της χώρας, για την μεταβολή της εικόνας μας στα μυαλά των άλλων; Και όταν του έδωσα μία αποφατική απάντηση. Όταν του είπα ότι σε αυτό το συνέδριο δεν παρουσιάζουμε τέτοιου είδους ευρήματα αλλά θέτουμε τον προβληματισμό για τα ζητήματα τα οποία δημιουργούν από την κρίση εικόνας. Ο φίλος μου απλά με ρώτησε μήπως αυτό το γεγονός λειτουργεί με κάποιον τρόπο αναιρετικά ως προς την θεματική του συνεδρίου;
Ένας τρίτος φίλος μου, μόλις είχε επιστρέψει από την Κίνα και μου είπε για μια τις εμπειρίες του. Για τους μαθητές των σχολείων που μαζικά και συντεταγμένα επισκέπτονται τα μνημεία από την αποτυχημένη εξέγερση των Μποξερς, η καταστολή της οποία σηματοδότησε την απόλυτη αδυναμία και την εξίσου απόλυτη ανάγκη εκσυγχρονισμού της Κίνας. Οι δάσκαλοι δείχνουν στα παιδιά τα μνημεία και μετά τους λένε: «ποτέ ξανά, θα κάνετε ότι μπορείτε και ότι δεν μπορείτε, θα κάνετε ότι πρέπει να κάνετε αλλά η πατρίδα μας ποτέ ξανά έτσι». Και όπως μου τα έλεγε αυτά αναλογίστηκα που υπάρχει έναν αντίστοιχος τοίχος ένα αντίστοιχο μνημείο στην Ελλάδα για την κρίση. Κάπου που θα μπορούμε να πάμε τα παιδιά μας και τα εγγόνια μας να τους το δείχνουμε και να τους λέμε «ποτέ ξανά, ποτέ ξανά η χώρα μας έτσι, εμείς πάθαμε, εσείς να μάθετε από ότι πάθαμε και να μην τα πάθετε ποτέ». Και αναλογίστηκα εάν υπήρχε ένα τέτοιο μνημείο, ένας τέτοιος τοίχος κάπου στην Αθήνα ή κάπου αλλού τι ιστορία θα έγραφε επάνω του; Ποιο θα ήταν το μήνυμα, ποια θα ήταν η αφήγηση; Μήπως δεν θα ήταν μία αλλά θα ήταν πολλές. Αλλά μήπως όταν οι αφηγήσεις δεν είναι μία αλλά είναι πολλές στην ουσία δεν είναι καμία και αντί το πάθημα να γίνει μάθημα απλά εργαλειοποιείται σε εσωτερικά στρατηγικά παίγνια και είναι ανωφελές για την εικόνα της χώρας. Ας αναστοχαστούμε τι ακριβώς έχουμε μάθει από την κρίση; Πως και με ποιες διαδικασίες έχουμε μετουσιώσει τα παθήματα με μαθήματα; Με ποιόν τρόπο εγγυάται αυτή η διαδικασία ότι έχουμε πραγματικά βγει από την κρίση απαλείφοντας τα παραγωγικά της αίτια, όχι μόνον στο επίπεδο της αδρής πραγματικότητας αλλά εξίσου σημαντικά στο ψυχοκοινωνιολογικό επίπεδο.

Κρίσεις που χαρακτηρίζονται από υψηλά επίπεδα διακινδύνευσης έχουν αυξημένες δυνατότητες να οδηγήσουν σε μεταβολή της εικόνας. Όταν συμβαίνει αυτό η χώρα περνάει στην δεύτερη κατηγορία της τυπολογίας: Εικόνα κράτους σε κρίση: η ορατότητα είναι υψηλή αλλά η αξιολόγηση μετατρέπεται σε αρνητική. Όσο υψηλότερα είναι τα επίπεδα της ορατότητας σε ένα αρνητικό πλαίσιο τόσο διευρύνεται η επίδραση της κρίσης. Η αποκλιμάκωση της κρίσης οδηγεί στην τρίτη κατηγορία όπου η αρνητική στάση παραμένει αλλά η ορατότητα της χώρας μειώνεται σε χαμηλά επίπεδα. Αποτελεσματικές στρατηγικές διαχείρισης μπορούν να οδηγήσουν την εικόνα της χώρα στην τέταρτη κατηγορία αυτή της επιδιόρθωσης της εικόνας. Σε συνθήκες χαμηλής δημοσιότητας επιχειρείται η αποκατάσταση των ρηγματώσεων που έχει επιφέρει η κρίση στην εικόνα της χώρας και η δημιουργία ενός θετικού αντιληπτικού πλαισίου το οποίο θα παράγει θετικές αξιολογήσεις για την χώρα ώστε σταδιακά με αύξηση της δημοσιότητας να ξαναπεράσει στην ιδανική εικόνα.
Η ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ Η ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ
Η κρίση εικόνας της Ελλάδας υπήρξε μία κλιμακούμενη διαδικασία που σταδιακά από τα «προεόρτια» πέρασε στην κορύφωση. Οι μεγάλες πυρκαγιές του 2007 έδωσαν το εναρκτήριο λάκτισμα στην διαδικασία αποδόμησης της εικόνας της χώρας. Λίγο αργότερα ο Δεκέμβρης του 2008 αποτέλεσε το κρίσιμο γεγονός με βάση το οποίο μεταβλήθηκαν οι αντιλήψεις για την Ελλάδα και άρχισε η παγίωση της εικόνας της χώρας-πρόβλημα. Χρήσιμα αναλυτικά εργαλεία για την ερμηνεία αυτής της διαδικασίας προσφέρουν οι κοινωνικοί ψυχολόγοι Pratkanis και Aronson (2001) με την έννοια της «pre-persuasion», δηλαδή της διαχείρισης των αντιλήψεων που προλειάνει το έδαφος, της προεργασίας που αυξάνει την αποτελεσματικότητα του κεντρικού μηνύματος,. Ο Lakoff (2004) συμπληρώνει την εξήγηση από την πλευρά της γνωστικής ψυχολογίας: τα γεγονότα από μόνα τους δεν μεταβάλλουν τις αντιλήψεις μας, πρέπει να ανταποκρίνονται σε προϋπάρχουσες γνωσιακές δομές τις οποίες και κινητοποιούν. Η αποτελεσματική στρατηγική αποσκοπεί, στον επικοινωνιακά «ανύποπτο» χρόνο, να παράγει τις κατάλληλες γνωσιακές δομές, να κατασκευάσει τις συνάψεις οι οποίες θα επιτρέψουν, στην κρίσιμη στιγμή, να γίνει κατανοητό και αποδεκτό το μήνυμα.
Πόσο συναφές όμως είναι το μοντέλο της στρατηγικής επικοινωνίας στην ανάλυση των παραγωγικών αιτιών της κρίσης εικόνας της Ελλάδας; Η ερμηνεία των γεγονότων ως αποτελέσματα δράσεων εμπρόθετης στρατηγικής επικοινωνίας με στόχο την καταρράκωση της εικόνας της χώρας ως μέσο για επίτευξη ευρύτερων στόχων είναι μαχητή. Η εναλλακτική ερμηνεία αποδίδει την ευθύνη στις εσωτερικές αντιφάσεις και αδυναμίες του ελληνικού συστήματος το οποίο φτάνοντας στα όρια του παρήγαγε από μόνο του τα κρίσιμα γεγονότα που οδήγησαν στην αποδόμηση της δημόσιας εικόνας του. Η κλιμακούμενη δυσλειτουργία του παρήγαγε αλλεπάλληλες κρίσεις κάθε μία εκ των οποίων αποδομούσε περαιτέρω την εικόνα της χώρας και αύξανε το αρνητικό φορτίο προλειαίνοντας το έδαφος για την επόμενη κρίση. Με την εμπέδωση αρνητικών πλαισίων πρόσληψης της χώρας η κρίση της εικόνας και η εικόνα της κρίσης καθίστανται φαινόμενα αλληλοτροδοφοτούμενα. Ο αποτελεσματικός έλεγχος των δύο εναλλακτικών αυτών υποθέσεων εργασίας , με τα όσα γνωρίζουμε σήμερα, δεν είναι εφικτός. Η αποδοχή ή απόρριψη τους θα αποτελούσε περισσότερο πολιτική θέση παρά επιστημονικό εύρημα, και γι αυτό, στο πλαίσιο του συγκεκριμένου κειμένου είναι πράξη αποφευκτέα.
ΛΙΓΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ
Τα αφηγήματα της οικονομικής κρίσης οριοθετούν την παρουσία τόσο της Ελλάδας όσο και της Κύπρου στα παγκόσμια μέσα ενημέρωσης, αποδομούν την διεθνή εικόνα της κάθε χώρας και συστηματικά διαβρώνουν την αυτό-εικόνα της. Η εικόνα της κρίσης μετατρέπεται σε κρίση της εικόνας της χώρας. Μία υψηλής έντασης και έκτασης κρίση εικόνας που εξελίσσεται σε βάθος χρόνου τείνει να ανατροφοδοτείται και να τροφοδοτεί την κρίση που την παρήγαγε. Επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζονται από τους «άλλους» κάθε ενέργεια ή πολίτης της χώρας, κάθε προϊόν και κάθε επιχειρηματική δραστηριότητα. Επιβάλει συγκεκριμένους τρόπους θέασης της χώρας, ένα ευρύτερο αντιληπτικό πλαίσιο που συγκροτεί ένα αρνητικό ήθος το οποίο ακολουθεί κάθε τι που σχετίζεται με αυτή την χώρα στην επαφή του με τους «άλλους». Σε μία εποχή που η παγκοσμιοποίηση και η υψηλή κινητικότητα εντείνει τον ανταγωνισμό και κράτη, περιοχές και πόλεις απεγνωσμένα αναζητούν το συγκριτικό πλεονέκτημα που θα τους φέρει επενδυτές, τουρίστες, αποταμιευτές, οι οικονομικές επιπτώσεις του αρνητικού ήθους της χώρας είναι σημαντικές. Μέσα από την κρίση της εικόνας του κράτους η κρίση διευρύνεται και παγιοποιείται.
Σε σχέση με την Ελλάδα το ερώτημα που τίθεται είναι: έχει την δυνατότητα η αποτελεσματική διαχείριση της πραγματικής κρίσης να οδηγήσει αυτόματα σε ανάταξη την διεθνή εικόνα της χώρας; Αυτό αποτελεί μία εύλογη προσδοκία, έναν ευσεβή πόθο. Είναι προτιμότερο να αντιμετωπιστεί ως μία υπόθεση εργασίας η οποία θα πρέπει, κατά τον στρατηγικό σχεδιασμό της επικοινωνιακής πολιτικής της χώρας, να ελέγχεται συνέχεια και συστηματικά. Οι θετικές μεταβολές στο πραγματικό επίπεδο, η αποτελεσματική διαχείριση στην πορεία εξόδου της χώρας από την κρίση έχουν την δυνατότητα να οδηγήσουν σε βελτίωση της εικόνας απέναντι στην στενή ομάδα των δανειστών και των διεθνών δρώντων που εμπλέκονται, προσφέροντας μεγαλύτερες δυνατότητες στρατηγικών ελιγμών στην χώρα για την επόμενη φάση. Σε στρατηγικούς όρους αυτή η τακτική είναι αναγκαία αλλά όχι επαρκής, δεν συνιστά ανάταξη της συνολικής εικόνας της χώρας για το ευρύτερο ακροατήριο.
Η Ελληνική κρίση χρέους αποτέλεσε ένα δραματικό και αρνητικό γεγονός με παγκόσμιο ενδιαφέρον και σημαντικό χρονικό βάθος εξέλιξης που οδήγησε σε αναδιαμόρφωση των στάσεων έναντι της χώρας μέσω της εμπέδωσης αρνητικών στερεοτύπων. Τέτοιου είδους στάσεις όταν διαμορφωθούν διέπονται από σταθερότητα. Η μεταστροφή των αρνητικών στερεοτύπων είναι εξαιρετικά δύσκολη κι εργώδης ακριβώς γιατί τα στερεότυπα αυτά καθορίζουν τον τρόπο που γίνονται αντιληπτές οι ενέργειες που αποσκοπούν να μεταβάλουν την πραγματικότητα που τροφοδότησε τις αρνητικές εικόνες ώστε να διαψευσθούν αυτά τα στερεότυπα.
Η στρατηγική ανάταξη της εικόνας της Ελλάδας έχει να ανατρέψει έναν αρνητικό ορισμό του ποιοι είμαστε και τι σημαίνουμε. Το διακύβευμα είναι καθοριστικό γιατί όποιος ελέγχει τον ορισμό των λέξεων ελέγχει και τον ορισμό των καταστάσεων , και πρέπει ως χώρα να επανακτήσουμε τον έλεγχο του ορισμού μας και της σημασίας μας. Εδώ η συμβουλή του Lakoff (2004: σελ) είναι πολύτιμη: όταν αντιπαλεύουμε μία συγκροτημένη ερμηνεία της πραγματικότητας δεν πρέπει να χρησιμοποιούμε τις λέξεις που την ορίζουν γιατί όσο ισχυρά κι εάν είναι τα επιχειρήματα μας, όσο καλή κι εάν είναι η τεκμηρίωσή μας, στο τέλος την ενισχύουμε. Όταν «παίζουμε» με τις λέξεις του «άλλου» χάνουμε το παιχνίδι ακόμα κι εάν το έχουμε κερδίσει. Το αφήγημα της «εξόδου από την κρίση» εμπεριέχει την κρίση. Στην πρόταση «η Ελλάδα δεν έχει πρόβλημα» το «δεν» κινδυνεύει να χαθεί και να αναδυθεί στο πεδίο αναφοράς του ακροατή το ήδη εμπεδωμένο από την αφήγηση της κρίσης σχήμα ερμηνείας του «προβλήματος», δηλαδή της χώρας-προβλήματος. Η έξοδος από την κρίση, η μεταβολή των αντικειμενικών συνθηκών που λειτούργησαν ή θεωρούνται ότι λειτούργησαν ως παραγωγικά αίτια της κρίσης, μπορούν ως δομή επιχειρήματος και ως υπό πραγματοποίηση στόχος να λειτουργήσουν ως μία αμυντική στρατηγική η οποία αποκόπτει την συνεχή τροφοδότηση των αρνητικών στερεοτύπων όμως η συνολική ανάταξη της εικόνας της Ελλάδας προϋποθέτει και μία επιθετική στρατηγική προβολής μίας εντελώς διαφορετικής αφήγησης.
H κρίση εικόνας μίας χώρας έχει στο επίκεντρό της ένα κενό, ένα χάσμα ανάμεσα στο ποιοι είμαστε και στο πώς μας αντιλαμβάνονται οι ‘άλλοι’. Στην ταυτότητά μας και στην διεθνή μας εικόνα. Στις αξίες μας και στις πραγματικές μας δυνατότητες από την μία και στις στρεβλώσεις της εικόνας μας από την άλλη. Το χάσμα αυτό αποτελεί ένα πλήγμα στο ταυτοτικό επίπεδο. Το χάσμα ανάμεσα στην ταυτότητα και στην εικόνα έχει την δυνατότητα να κινητοποιήσει τις ζωτικές δυνάμεις για την γεφύρωση του. Αυτό είναι αναγκαίο να συμβεί γιατί η πραγματικά μεγάλη επιβάρυνση της κρίσης αφορά την συλλογική μας αυτό-εικόνα, στα αυτό-στερεότυπα που επιτρέψαμε στην κρίση να διαμορφώσει για εμάς. Αυτά πρέπει να ανατραπούν άμεσα και δυναμικά γιατί ελλοχεύει ο κίνδυνος το χάσμα ταυτότητας-εικόνας να γεφυρωθεί όχι με την αναβάθμιση της εικόνας αλλά με την υποβάθμιση της ταυτότητας, με την συρρίκνωση του συλλογικού «εμείς» με τρόπο που θα επηρεάσει το ατομικό «εγώ».

Στη φωτογραφία ο Μιχάλης Σφακιανάκης, Κοσμήτορας Σχολής Οικονομικών, Επιχειρηματικών και Διεθνών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς, η Μαρία Αντωνιάδου, Πρόεδρος Ενώσεως Συντακτών Ημερήσιων Εφημερίδων Αθηνών και ο Αθανάσιος Σαμαράς, Επίκουρος Καθηγητής και συντονιστής του Συνεδρίου